نمونه هایی از نظر هاي مرحوم دکتر مهرداد بهار
جشن سده
مهرداد بهار، محقق و اسطورهشناس ایرانی در خصوص جشن سده در کتاب
«جستاری چند در فرهنگ ایران»، معتقد است که واژه سده از فارسی کهن
میآید و به معنای پیدایی و آشکار شدن است: «... جشن سده سپری شدن
چهل روز از زمستان است و دقیقا در پایان چله بزرگ قرار دارد. البته به جشنی
دیگر نیز که در دهم دی ماه برگزار میشده و کمابیش مانند جشن سده بوده،
توجه کنیم که طی آن نیز آتش میافروختند. اگر نخستین روز زمستان را پس
از شب یلدا تولدی دیگر برای خورشید بدانیم، جشن گرفتن در دهمین و
چهلمین روز تولد، آیین کهن و زندهای است (در همه استانهای
کشور و سرزمینهای ایرانی نشین، دهم و چهلم کودک را جشن میگیرند)
و این واژه (اسم مونث) که به معنای پیدایی و آشکار شدن است، در ایران
باستان sadok و در فارسی میانه sadag بوده و واژه عربی «سذق» و
«نوسذق» از آن آمده است...... تا آن جا که از اساطیر و متون ایران باستان
و میانه برمیآید، سده از جمله آیینهایی نبوده است که در ایران باستان و
در ادبیات زرتشتی اعصار کهن رسمیتی داشته باشد. در اوستا و نوشتههای
پهلوی از آن ذکری نرفته است، ولی میتوان باور کرد که خود آیینی بس
کهن بوده».
سپندارمذ
در بندهشن ( ترجمۀ مهرداد بهار، 1369، ص. 88) در خصوص" سپندارمذ"آمده
است كه بيدمشك كه داراي شكوفه هاي معطر مي باشد و عرق آن مفرح
است به سپندارمذ تعلق دارد، همچنانكه هر امشاسپندي از ميان گياهان
نشانه اي دارد. اين گل پيشرو گل هاي بهاري در هنگام جشن ارمئيتي
( يا جشن سپندارمذ) است.
شب یلدا
در کتاب «از اسطوره تا تاريخ» به نقل از دکتر مهرداد بهار میخوانيم: «شب يلدا،
تولد مهر يا ميترا نيست، بلکه تولد خورشيد است. مهر با خورشيد تفاوتهايی
دارد».
چهارشنبه سوری
درباره چهارشنبه سوری استاد بهار نوشته اند که:« واژه « سوري » پارسي به
چم(معني) « سرخ » مي باشد و چنان كه پيداست ، به آتش اشاره دارد .
البته « سور»در مفهوم « ميهماني » هم در فارسي به كار رفته است. بر پا
داشتن آتش در اين روز نيز گونه ای گرم كردن جهان و زودودن سرما و پژمردگي
و بدي از تن بوده است . در گذشته جشن هاي آتش كاملا" حالت جادويي
داشته و بسيار بدوي بوده است . چگونگي اين جشن ، همساني و
مانندگي هاي فراواني به جشن سده دارد».
مهرداد بهار در « جستاری چند در فرهنگ ايران » و ديگران در جاهای ديگر
اشاره کرده اند، ايرانيان تا پيش از اسلام شنبه و يکشنبه و چهارشنبه
نداشته اند و روزشمار کنونی پس از اسلام باب شده است.
