تهران استفاده مي نمودم در آن جا براي اولين بار به طور جدي با نظريه هاي
اعضاي مكتب فرانكفورت آشنا شدم از همان زمان هر جايي مطلبي در اين
خصوص ديدم مرا مجذوب خود نمود و اين تاثير هنوز هم ادامه دارد.اين كه چقدر
از شعرهايم تحت تاثير نظريه هاي اعضاي اين مكتب قرار گرفته است را
نمي توانم پاسخ دهم ولي بي تاثير نبوده است.در اين نوشتار جديد قصد دارم
يادداشت هاي پراكنده اي كه از نظريه هاي مطرح شده در اين مكتب جمع آوري
نموده ام را بياورم.منابع در دسترس را هم تا حدودي كه يادداشت كرده ام در
انتهاي همين قسمت اول خواهيد خواند تا نيازي به ذكر آن ها در قسمت هاي
بعدي نباشد.از راهنمايي و تذكر دوستان در خصوص اين مكتب هم استفاده
خواهم نمود.
سرآغاز مکتب فرانکفورت به تاسیس موسسه تحقیقاتی اجتماعی در سال
1923 بر می گردد که دوباره خوانی و دوباره فهمی نظرها و آراي مارکسیسم
کلاسیک و مطرح كردن يك پرسش بود که چرا عقيده كارل مارکس در رويارويي
انقلابی بر ضد انقلاب صنعتی پيروز نگرديده است ؟نقد و بررسي اعضاي مكتب
فرانکفورت از جامعه تا اندازه بسياري به پيروي از نظريه هاي كارل مارکس
برمی گردد .
انديشمندهاي اين مكتب، تحت تاثیر از مارکس ، بر مهم بودن دوگانگي و مقابله
سودهاي بنيان نهاده شده بر رابطه هاي مالکیت اصرار مي ورزيدند.آنها برای
آن که با قدرت انديشه اي افزون تر و آوردن دليل هاي نظری پر توان تربه نقد و
بررسي اتفاق هاي ناشی از به وجود آمدن اوضاع سیاسی اجتماعی نوين
بپردازند ، بيشترين فعاليت خود را بر دو مطلب مهم استوار نمودند:
اول)_دوباره نگري در معناي نقد مارکس از نظام سرمایه داری
دوم)_ تجديد عقيده در تيوري انقلاب مارکسیسمي
ماركس هورکهایمر، تيودور آدورنو،ليو لونتهال،هربرت مارکوزه، والتر بنیامین ،
يورگن هابرماس،كارل گونبرگ ،هنري گروسمان ،فردريش پولوك ،كارل آگوست
ويتفوگل ،اريش فروم ،فرانتس نيومان ،اتو كيرشهايم ، آلفرد اشميت از اعضای
برجسته این مکتب به شمار می آیند.
افراد ذيل نيز با انجمن پژوهش هاي اجتماعي در ارتباط نزديك بودند:
گيورگ لوكاچ ،توماس مان ،هانا آرنت ،ريمون آرون ،برونو بتلهايم ،كارل مانهايم ،
گرشوم شولم ،ارنست بلوخ ،برتولت برشت ،هانس آيسلر ،ارنست يونگر ،
پل تيليچ و زيگفريد كراكاير.
با در دست گرفتن حكومت آلمان توسط نازی ها، تقريبن تمام اعضای مکتب
فرانكفورت به كشور ايالات متحده امریکا كوچ نمودند.معتقدين اين مکتب
نظريه هاي منتقدانه خويش را از تفكرات كارل مارکس وام گرفتند و با شدت و
تلاش به تحليل و بررسي وسايل ارتباط جمعي اي كه به تمايلات توده ها در
جامعه ی انبوه تمايل نشان مي دادند پرداختند و نام صنایع فرهنگی بر آن ها
گذاشتند.
اعضاي مكتب فرانكفورت رسانه های جهان كاپيتال را وسيله هايي در جهت
تخدیر،از هويت انداختن و ابزاری براي رويارويي با ايستادگي روشنفكرها در
برابر سرمايه داري به حساب مي آوردند.
اين مارکسیست هاي جديد برعكس كارل مارکس که اقتصاد را مسيله پايه و
اساسي به شمار مي آورد، فرهنگ را جايگزين اقتصاد نمودند و به فرهنگ ارزش
محوري فراواني دادند.
رابرت هولاب_ يورگن هابرماس: نقد در حوزه عمومي _ مترجم:حسين بشيريه,
تهران _نشر ني _ 1383
تيودور آدورنو _ مكتب فرانكفورت و جامعهشناسي معرفت _ مترجم:جواد گنجي
حسينعلي نوذري _ نظريه انتقادي مكتب فرانكفورت در علوم اجتماعي و
انساني، تهران _ موسسه انتشارات آگاه _1384
حسينعلی نوذری _ بازخوانی هابرماس _ تهران _چشمه _ 1381
تيودور آدورنو _ عليه ايداليسم _ مترجم:مراد فرهادپور
مايکل پيوزي _ يورگن هابرماس _ مترجم:احمد تدين _ تهران _ انتشارات
هرمس _ 1379
استيون سيدمن _ كشاكش آرا در جامعه شناسي _ مترجم :هادي خليلي _
تهران _ نشر ني _1386
حسين بشريه _ دولت عقل _ ده گفتار در فلسفه و جامعهشناسي سياسى _
چاپ اول _تهران _ مؤسسه نشر علوم نوين _ 1374
حسين بشيريه _ نظريه هاي فرهنگ در قرن بيستم _تهران_انتشارات پويا _
۱۳۷۹.
جان فيسک _فرهنگ و ايديولوژي _ مترجم:مژگان برومند _فصلنامه ارغنون _
شماره20 _تابستان 1381
مارشال برمن_ تجربه مدرنيته _ مترجم:مراد فرهادپور _طرح نو _ تهران _ 1379 .
مالكوم واترز _جامعه سنتي ،جامعه مدرن _ مترجم:منصور انصاري _نقش جهان _
1381.
محمد سالار كسرايي _ چالش سنت و مدرنيته در ايران _نشر مركز _ تهران _
1379.
حسينعلي نوذري_ صورت بندي مدرنيته و پست مدرنيته _تهران _نقش جهان _
1379.
ايا واصف _ مقاله مدرن چيست ؟_پيام يونسكو _ شماره 279- 278 _1373.
افشین رزاقی _ كتاب نظریه های ارتباطات اجتماعی _نشر پیکان
فیلیپ اسمیت _ در آمدی بر نظریه فرهنگی _ مترجم:حسن پویان _دفتر
پژوهش های فرهنگی _ 1383.
راب استونز _ متفکران بزرگ جامعه شناسی (فصل یورگن ها برماس) _
مترجم:مهرداد میر دامادی _نشر مرکز _1383
جورج ریترز _ نظریه های جامعه شناسی دردوران معاصر _ مترجم:
محسن ثلاثی _ انتشارات علمی _1374.
نانسی فریزر _ باز اندیشی عرصه عمومی _ شهریار وقفی پور _تلخون _1382.
یان کرایب _ نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس _ مترجم:
عباس مخبر _آگاه _ 1378
آندرو میلز ، جف براویت _ در آمدی برنظریه فرهنگی معاصر _ مترجم:جمال
محمدی _ققنوس _ 1385
جورج ريتزر _ زندگي و انديشه بزرگان جامعه شناسي _مترجم محسن ثلاثي
عباس منوچهری _ سید محمود نجاتی حسینی _درآمدی بر نظریه شهروندی
گفت و گویی در فلسفه سیاسی هابرماس
مجموعه مقالاتِ جهاني شدن با كدام هدف _مترجم: ناصر زرافشان _مقاله
امپرياليسم و جهاني شدن از سمير امين _ انتشارات آگاه _ 1380
استیون وایت _ خرد،عدالت و نوگرایی (نوشته های اخیر یورگن هابرماس) _
محمد حریری اکبری _نشرقطره _1380.
ف. انگلس _ لودويك فريرباخ و پايان فلاسفه كلاسيك آلمان _گزيده و ترجمه :
بابايي _نشر چشمه، سال 1379
حسین بشیریه _تاریخ اندیشه های قرن بیستم اندیشه های مارکسیستی _
نشر نی _ تهران _ 1384
کارل مارکس _درباره مسئله یهود_مترجم:مرتضی محیط _ پي گفتار ماركس
جوان از محسن حكيمي _ نشر اختران _ تهران_1381
اقتصاد سياسي توسعه _ف. رئيس دانا_خط مشي هاي اساسي چپ نو در
توسعه _انتشارات نگاه 1381
منصور انصاری _ دموکراسی گفتگويي ( امکانات دموکراتيک انديشه های
ميخاييل باختين و يورگن هابرماس ) _تهران _ مرکز _ 1384
تيودور آدورنو _ ماكس هورکهايمر _ ديالکتيک روشنگري قطعات فلسفي _
مترجم:مراد فرهادپور _ اميد مهرگان _تهران _گام نو _ 1384
